ผ่าตัดบายพาส หัวใจไม่หยุดเต้น ทางเลือกใหม่รักษาหลอดเลือดหัวใจตีบ


การผ่าตัดรักษาโรคหลอดเลือดหัวใจตีบหรืออุดตัน มีชื่อเรียกภาษาไทยได้แก่ การผ่าตัดทำทางเบี่ยงของหลอดเลือดหัวใจ หรือบางท่านอาจเรียกทับศัพท์ภาษาอังกฤษว่า การผ่าตัดหลอดเลือดหัวใจบายพาส (Coronary Artery Bypass Grafting) ที่ผ่านมาดูเป็นเรื่องใหญ่ ด้วยส่วนที่ต้องผ่าตัดคือ ส่วนสำคัญของชีวิต จึงทำให้คนไข้หลายคนหวั่นวิตกกับการผ่าตัดแต่ละครั้ง โดยที่ผ่านมาการผ่าตัดจะใช้กระบวนการเครื่องปอดหัวใจเทียม เพื่อช่วยเหลือคนไข้ ทำให้หัวใจหยุดเต้นและปอดหยุดทำงานระหว่างการต่อหลอดเลือดใหม่ ซึ่งมีมานานและหลายคนคุ้นเคย แต่ การผ่าตัดหลอดเลือดหัวใจบายพาส ด้วยการไม่ให้หัวใจหยุดเต้น นับเป็นอีกวิธีหนึ่งซึ่งเข้ามาช่วยเหลือคนไข้ที่ต้องการทางเลือกใหม่

ดร.นพ.เพิ่มยศ เรืองสกุลราช ศัลยแพทย์หัวใจและทรวงอก ศูนย์หัวใจ รพ.พญาไท 3 โดย รพ.หัวใจกรุงเทพ มองการผ่าตัดโรคหัวใจหลอดเลือดตีบหรืออุดตัน หรือการผ่าตัดโรคหลอดเลือดหัวใจบายพาส โดยหัวใจไม่หยุดเต้นว่า ถือเป็นทางเลือกใหม่ที่น่าสนใจ เพราะการใช้เครื่องปอดหัวใจเทียมมีข้อดีและข้อเสีย ข้อดีคือหัวใจหยุดเต้น ศัลยแพทย์สามารถทำการต่อหลอดเลือดใหม่ได้ง่าย แต่การใช้เครื่องปอดหัวใจเทียมก็มีข้อเสียคือ ทำให้เกิดการอักเสบขึ้นทั่วร่างกาย เนื่องจากเลือดทั้งหมดในร่างกายต้องออกมาผ่านเครื่องปอดหัวใจเทียม เพิ่มเติมออกซิเจนแล้วให้กลับไปในตัวคนไข้ใหม่ นอกจากนี้ร่างกายยังกระตุ้นสารเคมี ทำให้เกิดการอักเสบเพิ่มขึ้น การใช้เครื่องปอดหัวใจเทียมยังมีผลต่อเกล็ดเลือดและการแข็งตัวของเลือด ซึ่งอาจทำให้เลือดออกมากผิดปกติหลังผ่าตัด การใช้เครื่องปอดหัวใจเทียมมีผลต่อระบบการทำงานของปอด ไต และสมอง นอกจากนี้การทำให้หัวใจหยุดโดยใช้สารเคมียังอาจมีผลกระทบในระดับเซลล์ของหัวใจและทำให้การฟื้นตัวและการทำงานของหัวใจลดลงหลังผ่าตัด  ถ้าหากศัลยแพทย์สามารถผ่าตัดหลอดเลือดบายพาสได้โดยไม่ต้องใช้เครื่องปอดหัวใจเทียม ภาวะแทรกซ้อนทั้งหมดของเครื่องปอดหัวใจเทียมจะถูกตัดออกไป 100%

โดยหลักการแล้ว การผ่าตัดหลอดเลือดหัวใจบายพาส ไม่จำเป็นต้องใช้เครื่องปอดหัวใจเทียมทำได้ในคนไข้ส่วนใหญ่ เนื่องจากหลอดเลือดแดงที่ทำการผ่าตัดอยู่ที่ผิวของหัวใจ หลักการผ่าตัดหัวใจคือทำให้บริเวณที่จะทำการผ่าตัดหยุดนิ่งเพื่อให้สามารถตัดต่อ เย็บตกแต่งได้ ขณะเดียวกันต้องไม่มีเลือดบริเวณที่ทำการผ่าตัด โดยการผ่าตัดด้วยวิธีหัวใจไม่หยุดเต้นปัจจุบันมีเครื่องมือพิเศษที่จะดูดหลอดเลือด ทำให้หลอดเลือดหัวใจตรงที่มีปัญหาไม่เคลื่อนไหวเฉพาะที่ได้ บริเวณส่วนดังกล่าวเมื่อถูกดูดขึ้นมาจะไม่เต้นหรือสั่นไหวตรงส่วนนั้น ทำให้ศัลยแพทย์สามารถทำการเย็บต่อหลอดเลือดได้สะดวก ขณะเดียวกันจะมีเครื่องมือช่วยที่คอยเป่าลมและพ่นน้ำเกลือไม่ให้มีเลือดไหลบริเวณหลอดเลือดปิดบาดแผลที่กำลังทำการเย็บอยู่ ทำให้สามารถทำการผ่าตัดหลอดเลือดได้โดยไม่ต้องหยุดการเต้นของหัวใจทั้งหมด แต่อย่างไรก็ตามยังมีคนไข้บางรายที่ต้องอาศัยเครื่องปอดหัวใจเทียมในการผ่าตัดหลอดเลือดบายพาส เช่น ผู้ป่วยที่มีปัญหาหลอดเลือดร่วมกับปัญหาของลิ้นหัวใจ ดังนั้นการผ่าตัดเข้าไปภายในหัวใจแก้ไขลิ้นหัวใจ ต้องทำให้หัวใจทั้งหมดหยุดเต้น

การผ่าตัดโดยหัวใจไม่หยุดเต้นสิ่งสำคัญนอกจากความชำนาญของศัลยแพทย์แล้ว หมอวิสัญญีซึ่งวางยาสลบต้องทำงานสอดประสานกับการผ่าตัดของศัลยแพทย์ เพราะถ้าทำการวางยาสลบทำให้หัวใจเต้นเร็วเกินไปแม้จะมีเครื่องมือที่ทำการดูดบริเวณที่ทำการผ่าตัดขึ้นมาให้บริเวณผ่าตัดหยุดนิ่งก็ไม่สามารถทำได้ดี เพราะมีการสั่นสะเทือนของหัวใจที่รุนแรง การดมยาสลบจำเป็นต้องควบคุมความดันโลหิตให้อยู่ในระดับที่เหมาะสม ถ้าความดันโลหิตลดลงมากก็ไม่เป็นผลดีเช่นกัน ซึ่งศัลยแพทย์กับหมอวิสัญญีต้องเคยทำงานร่วมกันมาก่อนเพื่อจะได้ทำงานเป็นทีมเดียวกัน โดยตลอดการผ่าตัดหมอวิสัญญีจะอยู่คอยดูคนไข้

การรักษาแบบผ่าตัดโดยหัวใจไม่หยุดเต้นจะเน้นให้ผลกระทบเกิดกับคนไข้น้อยที่สุด โดยคนไข้สามารถฟื้นตัวได้เร็วและมีอาการแทรกซ้อนน้อยที่สุด เหมาะกับผู้ป่วยที่สูงอายุหรือมีโรคอื่นแทรกซ้อน เช่น โรคไต นอกจากนี้การผ่าตัดโดยไม่ใช้เครื่องปอดหัวใจเทียมหรือการผ่าตัดหลอดเลือดบาย พาสโดยหัวใจไม่หยุดเต้น ยังช่วยลดการใช้เลือดระหว่างผ่าตัด เนื่องจากมีผลกระทบต่อการแข็งตัวของเลือดน้อยกว่า

กรณีผลกระทบข้างต้นอาจไม่ร้ายแรงนัก แต่ในบางกรณีที่เป็นผู้สูงอายุซึ่งมีเศษไขมันหรือคราบไขมันติดอยู่ตรงเส้นหลอดเลือดแดงใหญ่เอออร์ต้าอยู่เดิมแล้ว เมื่อใช้เครื่องปอดหัวใจเทียมอาจทำให้เศษไขมันที่เกาะอยู่หลุดเข้าไปในระบบการทำงานของส่วนต่าง ๆ ของร่างกายได้ หรือฟองอากาศเล็ก ๆ ที่อาจเกิดขึ้นระหว่างการใช้เครื่องปอดหัวใจเทียมอาจหลุดเข้าไปในระบบการทำงานของส่วนต่าง ๆ ของร่างกายได้เหมือนกัน ซึ่งถ้าหลุดเข้าไปในระบบการทำงานของสมองอาจทำให้คนไข้เป็นอัมพาตได้

อย่างไรก็ตามการผ่าตัดหลอดเลือดหัวใจบายพาสโดยหัวใจไม่หยุดเต้นก็มีผลข้างเคียงถ้าศัลยแพทย์ไม่มีความชำนาญและประสบการณ์เพียงพอจะทำให้เส้นเลือดตีบตันกว่าเดิมได้ หรือศัลยแพทย์บางท่านที่มีการประสานงานกับหมอวิสัญญีได้ไม่ดีพอก็จะส่งผลกระทบต่อคนไข้ได้ด้วยเช่นกัน

ความจริงศัลยแพทย์ต้องสามารถผ่าตัดได้ทั้งแบบที่ใช้เครื่องปอดหัวใจเทียมและการผ่าตัดหลอดเลือดหัวใจบายพาสแบบหัวใจไม่หยุดเต้น เพราะคนไข้แต่ละคนมีรายละเอียดแตกต่างกัน บางวิธีอาจเหมาะกับคนไข้อีกแบบ ศัลยแพทย์ต้องมีการวิเคราะห์ถึงผลกระทบที่เกิดขึ้นในการผ่าตัดแต่ละแบบ เพื่อให้ผลกระทบเกิดกับคนไข้น้อยที่สุด ปัจจุบันการผ่าตัดหลอดเลือดหัวใจบายพาสแบบหัวใจไม่หยุดเต้นยังไม่แพร่หลาย ศัลย แพทย์ควรเลือกการผ่าตัดรักษาให้เหมาะกับคนไข้แต่ละราย เพื่อให้ผลดีกับคนไข้มากที่สุด อนาคตการผ่าตัดหลอดเลือดหัวใจบายพาสโดยหัวใจไม่หยุดเต้นจะสามารถพัฒนาให้มีประสิทธิภาพมากกว่านี้.

 

ที่มา: เดลินิวส์ 11 กรกฎาคม 2555