“หญ้าดอกขาว” สมุนไพรช่วยเลิกบุหรี่

บุหรี่เป็นสาเหตุสำคัญของการเป็นโรคร้าย อาทิ โรคหัวใจ โรคหลอดเลือดหัวใจ ความดันโลหิตสูง มะเร็ง ทำให้ประเทศชาติต้องสูญเสียงบประมาณจำนวนมากในการรักษาผู้ป่วยจากโรค ปัจจุบันมีผู้เสียชีวิตจากบุหรี่ปีละ 400,000 คนทั่วโลก และ 70 เปอร์เซ็นต์ของผู้เสียชีวิตอยู่ในประเทศกำลังพัฒนา การหยุดยั้งการสูบบุหรี่ของประชาชนของแต่ละประเทศนอกจากการให้ความรู้และป้องกันกลุ่มนักสูบหน้าใหม่ที่เป็นเยาวชนแล้ว คือการเยียวยาทางการแพทย์และบำบัดด้านจิตใจควบคู่กันไป เพราะผู้เลิกบุหรี่แล้วหากมีจิตใจไม่เข้มแข็งสามารถกลับไปสูบบุหรี่ได้อีก

ความพยายามใช้สมุนไพรในการเลิกบุหรี่ในบ้านเรามีมาอย่างยาวนานและเป็นที่น่าดีใจ เมื่อเร็ว ๆ นี้ หน่วยงานที่ทำงานด้านบุหรี่ได้พัฒนายาสมุนไพร “หญ้าดอกขาว” จนขณะนี้สมุนไพรหญ้าดอกขาว ได้รับการบรรจุเข้าสู่บัญชียาหลักแห่งชาติแล้ว ในบัญชียาหลักแห่งชาติ พ.ศ. 2554 มีทั้งหมด 21 รายการ โดยยาหญ้าดอกขาวถูกบรรจุลงในบัญชียาหลักแห่งชาติตัวล่าสุด  ระบุข้อบ่งชี้ว่าสมุนไพรหญ้าดอกขาว เป็นยาลดความอยากบุหรี่โดยหญ้าดอกขาวเข้าหลักเกณฑ์ “เภสัชตำรับโรงพยาบาลจากสมุนไพร” โดย สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) ประกาศรับรองให้ผู้มีสิทธิสามารถได้รับยานี้ได้ภายใต้หลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ส่วนกรมบัญชีกลางและ สำนักงานประกันสังคม ประกาศให้เบิกค่ายานี้ได้ตั้งแต่วันที่ 25 พ.ค. 2554  โดยมีประกาศของกรมบัญชีกลางระบุว่าต้องให้แพทย์แผนไทยหรือแผนปัจจุบันเป็นผู้สั่งจ่ายยา ทั้งนี้ยาจากสมุนไพรหญ้าดอกขาวที่ผลิตโดยเอกชน ยังไม่รวมอยู่ในบัญชีนี้เนื่องจากต้องได้รับการขึ้นทะเบียนและมีงานวิจัยทดลองในคลินิกรองรับสำหรับการขึ้นทะเบียนยา

ทั้งนี้จากชุดงานวิจัย พ.ศ.2552-2554 ที่สนับสนุนโดยศูนย์วิจัยและจัดการความรู้เพื่อการควบคุมยาสูบ (ศจย.) ค้นพบว่าสารสกัดหญ้าดอกขาวมีสาระสำคัญที่มีฤทธิ์ต่อต้านอนุมูลอิสระและมีนิโคติน ซึ่งเพิ่มเติมจากที่เคยมีนักวิจัยระบุว่าไนเตรทและไนไตรท์ในสมุนไพรชาชงหญ้าดอกขาวช่วยทำให้ความอยากบุหรี่ลดลง

หญ้าดอกขาว หรือ หญ้าหมอน้อย  มีชื่ออื่นตามภูมิภาคในประเทศไทย ได้แก่ เสือสามขา หญ้าหมอน้อย หญ้าสามวัน (เชียงใหม่) ต้นก้านธูป (จันทบุรี)  หรือ หญ้าละออง (ตราด) บางครั้งเรียกว่า ต้นม่านพระอินทร์ มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า “Vernonia cinerea (L) Less เป็นพืชล้มลุก ขนาดเล็กสูง 1-5 ฟุต ลำต้นเป็นเหลี่ยมมีขนนุ่ม ใบมีหลายรูป รูปไข่รี ปลายและโคนแหลม  ผิวค่อนข้างเรียบ มีขนนุ่ม ดอกเล็กกลมเป็นพู่เป็นช่ออยู่ปลายยอดมีสีม่วงหรือชมพู ผลแห้งเล็กปลายเป็นขนแห้งสีขาวเป็นพู่แตกบาน พบได้ทั่วไป คือสนามหญ้า ที่รกร้าง และทุ่งนาชายป่า เจริญได้ตลอดทั้งปี

ประโยชน์ตามตำราสมุนไพร คือ ยาแก้ไข้ ยาแก้ปวด ท้องเฟ้อ ท้องขึ้น แผลบวมอักเสบความดันโลหิตสูง หรือใช้ตำให้ละเอียดมาพอกแก้นมคัด ดูดหนองแก้บวม แก้ตาฟาง เมล็ดนำมาป่นให้ละเอียด ใช้ชงกับน้ำร้อนกินเป็นยาขับพยาธิเส้นด้าย ปัสสาวะขัด และไอเรื้อรัง เป็นต้น

ทพญ.ศิริวรรณ พิทยรังสฤษฎ์ ผู้อำนวยการศูนย์วิจัยและจัดการความรู้เพื่อการควบคุมยาสูบ (ศจย.) กล่าวว่า ศจย.ได้จัดทำชุดโครงการศึกษาวิจัยต่อยอด องค์ความรู้สมุนไพรหญ้าดอกขาวช่วยเลิกบุหรี่ พ.ศ. 2552-2554 การพัฒนาชุดโครงการได้รับความร่วมมือจากนักวิจัย นักวิชาการและอาจารย์จากหลายองค์กรร่วมกันศึกษาวิจัย พร้อมด้วย นพ.ศิรวัฒน์ ทิพย์ธราดล และ ภญ.ปราณี ชวลิตธำรง เป็นที่ปรึกษาเพื่อพัฒนาใช้หญ้าดอกขาวเพื่อช่วยในการเลิกบุหรี่ ซึ่งมีโครงการวิจัย จำนวน 8 โครงการ ใช้งบประมาณ 2,392,470 บาท อาทิ การศึกษาประสิทธิผลของสมุนไพรหญ้าดอกขาวชนิดแคปซูลในการเลิกบุหรี่ โดยผู้วิจัย พญ.วันดี ไตรภพสกุล  ประสิทธิภาพของผลิตภัณฑ์ลูกอมหญ้าหมอน้อยเพื่อช่วยเลิกบุหรี่ในกลุ่มผู้สูบบุหรี่ และโครงการการสกัดลักษณะทั่วไปและสมบัติการต้านนิโคตินของสารประกอบชีวภาพออกฤทธิ์หญ้าดอกขาว โดยผู้วิจัย ดร.ทรายวรรณ บัวทอง 

ด้าน ผศ.ดลรวี ลีลารุ่งระยับ  อาจารย์ภาควิชากายภาพบำบัด คณะเทคนิคการแพทย์ ม.เชียงใหม่ กล่าวว่า จากงานวิจัยในอดีตสู่ปัจจุบัน หญ้าดอกขาวได้พัฒนาในแบบชงชา แบบเคี่ยวและแบบลูกอมเม็ด โดยคัดสรรหญ้าดอกขาวที่สดสะอาดและเขียว ดอกเป็นสีชมพูนำมาล้างให้สะอาดและหั่นเป็นชิ้นเล็ก ๆ ตากแห้ง หรืออบในตู้อบจนแห้งสนิทนำมาเก็บไว้ในขวดบรรจุปิดสนิท กันน้ำและอากาศเข้าไปเพราะอาจทำให้เกิดเชื้อราได้

สูตรสำหรับการใช้สมัยโบราณคือ รูปแบบเคี่ยว โดยนำสมุนไพรหญ้าดอกขาวแห้งประมาณ 20 กรัมผสมน้ำ 3 แก้ว แล้วเคี่ยวจนเหลือเพียง 1 แก้ว วิธีการเลิกบุหรี่ คือให้อมในปากประมาณ 1-2 นาที แล้วจึงกลืน จากนั้นค่อยสูบบุหรี่ น้ำเคี่ยวสมุนไพรจะทำให้รสชาติของบุหรี่เปลี่ยนไปเรื่อย ๆ จนทำให้ไม่อยากบุหรี่ในที่สุด

นอกจากนี้ยังมีรูปแบบที่ได้มีการพัฒนาสมุนไพรที่นิยมอย่างแพร่หลาย คือรูปแบบชาชง ซึ่งกระบวนการผลิตจะต่อยอดจากหญ้าดอกขาวที่แห้งแล้ว คือนำหญ้าดอกขาวที่แห้งสนิทแล้วไปทำการบดละเอียดให้เป็นผง จากนั้นนำมาบรรจุในถุงชาขนาดเล็ก วิธีรับประทานจุ่มถุงชาในน้ำร้อนแล้วทิ้งไว้สักครู่ วิธีการใช้เลิกบุหรี่ คือให้อมในปาก ประมาณ 1-2 นาทีเช่นกันแล้วจึงดื่ม จากนั้นค่อยสูบบุหรี่ รูปแบบนี้รสชาติของน้ำจะเจือจางกว่าแบบเคี่ยว ช่วยทำให้รสชาติของบุหรี่ค่อย ๆเปลี่ยนไปและไม่อยากบุหรี่เช่นกัน แต่ต้องใช้เวลานานกว่าในการหยุดบุหรี่ได้

ล่าสุดรูปแบบที่ได้รับการพัฒนาจาก รศ.ปราโมทย์ ทิพย์ดวงตา คณะเภสัชศาสตร์ ม.เชียงใหม่และทีมงาน ได้ พัฒนาลูกอมหญ้าดอกขาวในแบบอัดเม็ด โดยเคี่ยวแล้วทำให้เป็นผงแห้งก่อนการอัดเม็ด  ช่วยทำให้พกง่ายและสะดวก ก่อนการสูบบุหรี่ทุกครั้งให้อมลูกอมไว้ในปากจนละลายหมด แล้วสูบบุหรี่ ลูกอมสมุนไพรหญ้าดอกขาวจะทำให้รสชาติบุหรี่เปลี่ยนไปได้ ประสิทธิภาพของลูกอมจะได้ผลเร็วกว่ารูปแบบน้ำเคี่ยวและแบบชงชามาก

สำหรับข้อควรระวังการใช้ในผู้ป่วยโรคหัวใจและโรคไต เนื่องจากหญ้าดอกขาวมีโพแทสเซียมสูง และมีอาการไม่พึงประสงค์คือปากแห้ง คอแห้ง

อย่างไรก็ตาม ผลิตภัณฑ์หญ้าดอกขาวเพียงอย่างเดียวไม่สามารถทำให้เลิกบุหรี่ได้เด็ดขาด การให้คำปรึกษา การหาปัญหาการติดบุหรี่ การประเมินสุขภาพปอด รวมไปถึงการให้กำลังใจและติดตามอย่างต่อเนื่อง จะสามารถช่วยทำให้ผู้ติดบุหรี่เลิกบุหรี่ได้อย่างรวดเร็ว ดังนั้นอันดับแรกของผู้ต้องการใช้หญ้าดอกขาวเลิกบุหรี่ ต้องพบแพทย์ตามสิทธิหลักประกันสุขภาพก่อน เพื่อวินิจฉัยอาการติดบุหรี่.

 

ที่มา: เดลินิวส์  5 สิงหาคม 2555